Vietnam’da evlilik tek bir etkinlik değil, bir dizi törendir ve pek çok çift salon rezervasyonu aşamasında iki ailenin aslında farklı şeyler hayal ettiğini fark eder. Damadın ailesi “nişanı sade tutalım” der; gelinin ailesi ise yine de tam takım hediye tepsilerini ve bütün akrabaları bekler. Üç töreni açıkça adlandırmak, birkaç zor konuşmayı baştan önler.
İki değil, üç tören
- Lễ dạm ngõ, ilk resmî ziyaret. Damadın ailesi gelinin ailesine çok hafif hediyelerle — betel ve areka, çay, kek — gider ve çiftin açıkça görüşebilmesi için izin ister. Bir avuç insan; davetli yok, ziyafet yok.
- Lễ ăn hỏi, nişan töreni. Damadın ailesi hediyeleri gelinin evine götürür ve iki tarafın akrabalarının huzurunda resmen kız ister. Bu törenden sonra çift nişanlı sayılır.
- Lễ cưới, düğünün kendisi: gelini alıp götürmek için izin istenen lễ xin dâu; onu damadın evine getiren alay; iki evdeki ata sunağı önünde yapılan lễ gia tiên; ve konuklar için düğün yemeği.
Nişan ile düğün arasındaki süre ailelere kalmıştır: kimisinde bir ila üç ay, kimisinde yalnızca bir hafta. Giderek daha çok aile ikisini aynı gün yapıyor; bu da akrabaları ikinci bir yolculuktan kurtarıyor.
İkisi nasıl ayrılır
Kısacası: nişan iki aile arasındaki bir iştir; düğün ise iki ailenin ve tanıdıkları herkesin işidir.
- Nerede: nişan gelinin evinde yapılır. Düğün günü iki evden geçer, ardından restorana taşınır.
- Kaç kişi: nişanda 30–60 kişi, çoğu akraba. Düğün yemeğinde birkaç yüz kişi.
- Hediyeler: nişanda tepsiler ve lễ đen para zarfı. Düğünde çiçekler, yüzükler ve ata sunağındaki adaklar.
- Kıyafet: nişanda áo dài; düğün günü sabah áo dài, akşam ise çoğunlukla Batı tarzı gelinlik.
- Maliyet: nişan genellikle düğün yemeğinin %10–20’si kadar tutar.
Üç bölge farklı yapar
Kuzey
Hediyeler, kırmızı örtülü lake kutular olan tráp içinde taşınır ve kutu sayısı her zaman tektir: 3, 5, 7, 9 ya da 11. Buna karşılık her kutunun içindeki miktar çifttir. Temel bir takımda betel ve areka, içki, çay, bánh cốm (yeşil yapışkan pirinç keki), bánh phu thê (“karı-koca” keki) ve meyve bulunur. Daha zengin bir takıma kızarmış süt domuzu ve rengi şansı simgeleyen kırmızı yapışkan pirinç xôi gấc eklenir.
İki ayrıntı tam anlamıyla kuzeye özgüdür. Lễ đen, diğer adıyla tiền nạp tài, damadın ailesinden gelen, içinde para bulunan kırmızı bir zarftır; miktarı önceden kararlaştırılır. Bir de lại quả var: gelinin ailesi hediyelerin bir kısmını damadın ailesinin eve götürmesi için geri verir ve geleneğe göre geri verilen kısım elle ayrılmalı, asla bıçakla kesilmemelidir. Kutuları evlenmemiş genç erkekler ve kızlar taşır; teslim ederken birbirlerine küçük kırmızı zarflar verirler.
Orta bölge
Orta Vietnam, özellikle de Huế, hediyelerin büyüklüğünden çok ritüelin doğruluğuna önem verir. Adaklar mütevazıdır ama sıra katıdır: ailenin sözcüsü olan chủ hôn rolünü yaşlı bir aile büyüğü üstlenir, uğurlu saat için resmî bir izin istenir ve her adım bilinen bir düzene göre ilerler. Burada tepsiler çift sayıyla hesaplanır ve Huế aileleri uğurlu saate ve insanların eşikten hangi sırayla geçtiğine diğer iki bölgeden daha çok dikkat eder.
Güney
Güneyde nişan töreninin adı đám nói, yani “konuşma”, ya da lễ bỏ trầu cau, yani “beteli bırakma”dır. Hediyeler, kırmızı örtülü yuvarlak tepsiler olan mâm quả üzerinde gelir ve sayı çifttir: 4, 6, 8 ya da 10. Tipik bir takımda betel ve areka, çay ve içki, phu thê keki ya da Batı tarzı bir pasta, meyve, kızarmış domuz ve xôi gấc bulunur.
Güneyin havası daha rahattır: ritüel daha kısadır ve günün daha büyük kısmı yemeğe ve sohbete ayrılır. Ama betel tepsisini neredeyse hiçbir aile atlamaz — betel ve areka Vietnam’da evliliğin geleneksel simgesidir ve bir koca, bir eş ve bir kardeş arasındaki bağlılığı anlatan çok eski bir halk masalından gelir.
Davetiyedeki ifadeleri doğru yazmak
Sık sık karıştırılan üç terim var:
- Lễ Vu Quy gelinin ailesinin davetiyesinde ve tabelalarında kullanılır. Kızın kocasının evine gidişi anlamına gelir.
- Lễ Tân Hôn damadın ailesinin davetiyesinde ve tabelalarında kullanılır.
- Lễ Thành Hôn tek bir ortak düğün yemeği ya da çiftin kendi adına gönderdiği bir davetiye içindir.
Pek çok çiftin bir yerine iki davetiyeye ihtiyaç duymasının nedeni tam olarak budur. Basılı kartlarda bu, iki ayrı baskı demektir. Çevrimiçi davetiyede ise iki bağlantı ve iki ayrı konuk listesi.
Erkenden anlaşılması gereken üç konu
- Kaç tepsi olacağı ve hangi bölgenin geleneğine uyulacağı.
- Lễ đen’in ne kadar olacağı ve törenden sonra kimde kalacağı.
- Nişan ile düğün arasında ne kadar süre olacağı ya da ikisinin aynı güne mi toplanacağı.
Üçünü de dạm ngõ ziyaretinde, iki tarafın anne babası arasında konuşun. O zaman sorulursa bir sohbettir. Salon tutulup davetiyeler basıldıktan sonra sorulursa bir pazarlığa dönüşür.
İşinize yaradı mı? Düğünü sizinle birlikte hazırlayanlara gönderin.
