Vyetnamda nikoh bitta tadbir emas, balki ketma-ket marosimlardir va ko‘p juftliklar to‘yxona band qilish bosqichidagina ikki oila turli narsani tasavvur qilganini bilib qoladi. Kuyov tomoni “unashtiruvni sodda o‘tkazaylik” deydi, kelin tomoni esa baribir to‘liq sovg‘a laganlari va barcha qarindoshlarni kutadi. Uchala marosimni aniq nomlab olish bir necha og‘ir suhbatning oldini oladi.
Ikki emas, uchta marosim
- Lễ dạm ngõ — birinchi rasmiy tashrif. Kuyovning oilasi kelinnikiga juda yengil sovg‘alar — betel va areka, choy, shirinliklar — bilan borib, yoshlarning ochiq uchrashishiga ruxsat so‘raydi. Bir necha kishi, mehmon ham, ziyofat ham yo‘q.
- Lễ ăn hỏi — unashtiruv marosimi. Kuyovning oilasi sovg‘alarni kelinning uyiga olib boradi va ikki tomon qarindoshlari guvohligida rasman qiz so‘raydi. Shundan keyin juftlik unashtirilgan hisoblanadi.
- Lễ cưới — to‘yning o‘zi: kelinni olib ketishga ruxsat so‘raladigan lễ xin dâu; kelinni kuyovning uyiga olib boradigan karvon; ikki uydagi ajdodlar mehrobi oldida o‘tkaziladigan lễ gia tiên; va mehmonlar uchun to‘y ziyofati.
Unashtiruv bilan to‘y orasidagi muddatni oilalar belgilaydi: ba’zilarida bir oydan uch oygacha, boshqalarida bor-yo‘g‘i bir hafta. Qarindoshlar ikkinchi marta yo‘l bosmasligi uchun ikkalasini bir kunda o‘tkazadigan oilalar tobora ko‘paymoqda.
Ular qanday farq qiladi
Qisqasi: unashtiruv ikki oilaning ishi; to‘y esa ikki oila va ular taniydigan hammaning ishi.
- Qayerda: unashtiruv kelinning uyida o‘tadi. To‘y kuni ikkala uydan o‘tib, keyin restoranga ko‘chadi.
- Necha kishi: unashtiruvda 30–60 kishi, asosan qarindoshlar. Ziyofatda bir necha yuz kishi.
- Sovg‘alar: unashtiruvda laganlar va lễ đen pul konverti. To‘yda gullar, uzuklar va ajdodlar mehrobidagi nazrlar.
- Kiyim: unashtiruvda áo dài; to‘y kuni ertalab áo dài, kechqurun esa ko‘pincha G‘arbcha kelinlik libosi.
- Xarajat: unashtiruv odatda ziyofat xarajatining 10–20 foizini tashkil qiladi.
Uch hudud buni turlicha qiladi
Shimol
Sovg‘alar tráp — qizil mato yopilgan laklangan qutilarda olib boriladi va qutilar soni har doim toq bo‘ladi: 3, 5, 7, 9 yoki 11. Har bir quti ichidagi miqdor esa, aksincha, juft. Oddiy to‘plamda betel va areka, may, choy, bánh cốm (yashil yopishqoq guruch shirinligi), bánh phu thê (“er-xotin” pishirig‘i) va mevalar bo‘ladi. Boyroq to‘plamga qovurilgan cho‘chqa bolasi va rangi omadni bildiradigan qizil yopishqoq guruch xôi gấc qo‘shiladi.
Ikki jihat aynan shimolga xos. Lễ đen, uni tiền nạp tài ham deyishadi, — kuyov oilasidan beriladigan, ichida puli bor qizil konvert; miqdori oldindan kelishiladi. Va lại quả: kelin oilasi sovg‘alarning bir qismini kuyov oilasi uyiga olib ketishi uchun qaytaradi, odatga ko‘ra qaytariladigan qism qo‘lda ajratilishi, hech qachon pichoq bilan kesilmasligi kerak. Qutilarni turmush qurmagan yigit-qizlar ko‘taradi va ularni topshirayotganda bir-birlariga kichik qizil konvertlar berishadi.
Markaz
Markaziy Vyetnam, ayniqsa Huế, sovg‘alarning ko‘lamidan ko‘ra marosimning to‘g‘ri o‘tishini qadrlaydi. Nazrlar kamtarona, ammo tartib qat’iy: oila nomidan so‘z yurituvchi chủ hôn vazifasini keksa kishi bajaradi, belgilangan soat uchun rasmiy ruxsat so‘raladi va har bir qadam ma’lum tartibda boradi. Bu yerda laganlar juft son bilan hisoblanadi, Huế oilalari esa qolgan ikki hududdan ko‘ra xayrli soatga va odamlarning ostonadan qaysi tartibda o‘tishiga ko‘proq e’tibor beradi.
Janub
Janubda unashtiruv marosimi đám nói — “so‘zlashuv” yoki lễ bỏ trầu cau — “betelni qo‘yish” deb ataladi. Sovg‘alar mâm quả — qizil mato ostidagi dumaloq laganlarda keltiriladi va soni juft: 4, 6, 8 yoki 10. Odatiy to‘plamda betel va areka, choy va may, phu thê pishirig‘i yoki G‘arbcha tort, mevalar, qovurilgan cho‘chqa go‘shti va xôi gấc bo‘ladi.
Janubdagi muhit erkinroq: marosim qisqaroq, kunning katta qismi esa ovqatlanish va suhbatga ketadi. Biroq betel laganini deyarli hech bir oila tushirib qoldirmaydi — betel va areka Vyetnamda nikohning an’anaviy ramzi bo‘lib, er, xotin va aka-uka o‘rtasidagi sadoqat haqidagi juda qadimiy xalq ertagidan kelib chiqqan.
Taklifnomadagi so‘zlarni to‘g‘ri yozish
Uchta atama tez-tez chalkashtiriladi:
- Lễ Vu Quy kelin oilasining taklifnomasi va lavhalarida yoziladi. U qizning eri uyiga ketishini bildiradi.
- Lễ Tân Hôn kuyov oilasining taklifnomasi va lavhalarida yoziladi.
- Lễ Thành Hôn yagona umumiy ziyofat uchun yoki juftlikning o‘zi nomidan yuborilgan taklifnoma uchun.
Aynan shuning uchun ko‘p juftliklarga bitta emas, ikkita taklifnoma kerak bo‘ladi. Bosma kartalarda bu ikki marta chop etish demak. Onlayn taklifnomada esa ikkita havola va ikkita alohida mehmonlar ro‘yxati.
Erta kelishib olinadigan uch narsa
- Nechta lagan bo‘lishi va qaysi hududning odatiga amal qilinishi.
- Lễ đen qancha bo‘lishi va marosimdan keyin u kimda qolishi.
- Unashtiruv va to‘y orasida qancha vaqt bo‘lishi yoki ikkalasini bir kunga birlashtirish.
Uchalasini ham dạm ngõ tashrifida, ikki tomon ota-onalari o‘rtasida ko‘taring. O‘shanda so‘ralsa — bu suhbat. To‘yxona band qilinib, taklifnomalar chop etilgandan keyin so‘ralsa — savdolashuvga aylanadi.
Foydali bo‘ldimi? To‘yni siz bilan birga tayyorlayotganlarga yuboring.
